Η πλειονότητα των σεξουαλικώς μεταδιδόμενων νοσημάτων παρουσιάζει αυξητική τάση, ιδιαίτερα μεταξύ των εφήβων και των νεαρών ενηλίκων, σύμφωνα με νέα επιστημονικά δεδομένα. Παρά τους περιορισμούς που εφαρμόστηκαν κατά τη διάρκεια της πανδημίας, οι νέες μολύνσεις εξακολουθούν να αυξάνονται, ενώ οι μισές από αυτές αφορούν άτομα ηλικίας 15 έως 24 ετών.
Σύμφωνα με τα Κέντρα Ελέγχου και Πρόληψης Ασθενειών (CDC) των ΗΠΑ, τα περιστατικά γονόρροιας και σύφιλης, συμπεριλαμβανομένης της συγγενούς μορφής της, έχουν ξεπεράσει τα επίπεδα που καταγράφονταν πριν από την πανδημία. Η εξέλιξη αυτή δεν προκαλεί έκπληξη, καθώς εντάσσεται στη μακροχρόνια τάση αύξησης των κρουσμάτων, επισημαίνει ο χειρουργός ανδρολόγος ουρολόγος δρ Αναστάσιος Λιβάνιος. «Οι έφηβοι ανήκουν στην ομάδα υψηλού κινδύνου για μόλυνση, ιδίως εκείνοι με χαμηλό κοινωνικοοικονομικό υπόβαθρο, πολλαπλές ή ταυτόχρονες σεξουαλικές σχέσεις, ελλιπείς γνώσεις σχετικά με τα προφυλακτικά και περιστασιακή χρήση τους», εξηγεί. Χαρακτηριστικό είναι ότι το 2020 μόλις το 51% των σεξουαλικώς ενεργών Αμερικανών εφήβων χρησιμοποιούσε προφυλακτικό κατά τη διάρκεια της σεξουαλικής επαφής.
Ποια είναι τα σεξουαλικώς μεταδιδόμενα νοσήματα
Το συγκεκριμένο ποσοστό δείχνει ότι περίπου οι μισοί έφηβοι και νεαροί ενήλικες ενδέχεται να προσβληθούν από κάποιο σεξουαλικώς μεταδιδόμενο νόσημα. Ανάμεσα σε αυτά βρίσκονται και λοιμώξεις που μπορούν να απειλήσουν ακόμη και τη ζωή, όπως:
- Ο ιός των ανθρωπίνων θηλωμάτων (HPV), ο οποίος προκαλεί κονδυλώματα αλλά και καρκίνο.
- Ο ιός HIV, που προκαλεί το AIDS.
Στα υπόλοιπα σεξουαλικώς μεταδιδόμενα νοσήματα περιλαμβάνονται ο ιός HSV, που ευθύνεται για τον έρπη των γεννητικών οργάνων, η σύφιλη, η γονόρροια (βλεννόρροια) και τα χλαμύδια. Ορισμένες από αυτές τις λοιμώξεις δεν προκαλούν εμφανή συμπτώματα. Επομένως, ο προληπτικός έλεγχος αποτελεί τον μοναδικό τρόπο για να εντοπιστούν και να αντιμετωπιστούν. Άλλες μολύνσεις, ωστόσο, εκδηλώνονται με συμπτώματα που μπορούν να προειδοποιήσουν τον ασθενή και να τον οδηγήσουν στην αναζήτηση ιατρικής βοήθειας. Εάν ορισμένα σεξουαλικώς μεταδιδόμενα νοσήματα δεν διαγνωστούν και δεν αντιμετωπιστούν εγκαίρως, ενδέχεται να προκαλέσουν σοβαρές επιπλοκές, όπως υπογονιμότητα ή ακόμη και τύφλωση.
Γιατί αυξάνονται τα περιστατικά
Η αύξηση των σεξουαλικώς μεταδιδόμενων νοσημάτων οφείλεται σε διάφορους παράγοντες που επηρεάζουν την πρόληψη, την ενημέρωση και την έγκαιρη διάγνωση. Μεταξύ αυτών συγκαταλέγονται:
- Η περιορισμένη πρόσβαση στις υπηρεσίες υγειονομικής περίθαλψης.
- Η απροθυμία για ιατρική εξέταση.
- Η ανεπαρκής ενημέρωση σχετικά με την ασφαλή και υγιή σεξουαλική ζωή.
- Η παραπληροφόρηση γύρω από το συγκεκριμένο ζήτημα.
Ωστόσο, βασικός παράγοντας παραμένει το στίγμα που συνοδεύει τα άτομα με σεξουαλικώς μεταδιδόμενα νοσήματα. Οι έφηβοι και τα ΛΟΑΤ+ άτομα είναι εκείνοι που βιώνουν εντονότερα αυτή την αντιμετώπιση.
Ποια συμπτώματα πρέπει να κινητοποιήσουν τους άνδρες
Κάθε σεξουαλικώς μεταδιδόμενο νόσημα μπορεί να προκαλέσει διαφορετικές εκδηλώσεις. Στους άνδρες, η λοίμωξη από τον ιό HSV, που προκαλεί τον έρπη, μπορεί να εμφανιστεί με επώδυνες φουσκάλες στην περιοχή των γεννητικών οργάνων ή του ορθού. Οι φουσκάλες σπάνε, σχηματίζουν κρούστα και υποχωρούν μέσα σε λίγες εβδομάδες. Η σύφιλη εκδηλώνεται με ένα ανώδυνο έλκος, δηλαδή μια πληγή, στο πέος ή γύρω από κάποιο από τα γεννητικά όργανα. Εάν δεν αντιμετωπιστεί, μπορεί να επιδεινωθεί και να προκαλέσει βλάβες στην καρδιά και στο κεντρικό νευρικό σύστημα. Τα χλαμύδια ενδέχεται να προκαλέσουν μη φυσιολογικές εκκρίσεις από τα γεννητικά όργανα, κάψιμο κατά την ούρηση, καθώς και εκκρίσεις και αιμορραγία από το ορθό. Ωστόσο, αρκετοί άνδρες εμφανίζουν ελάχιστα ή καθόλου συμπτώματα.
Αντίστοιχα, η γονόρροια (βλεννόρροια) μπορεί να προκαλέσει εκκρίσεις από το πέος ή το ορθό, αλλά και πόνο ή δυσκολία κατά την ούρηση και την κένωση. Ορισμένες από αυτές τις λοιμώξεις μπορούν να μεταδοθούν και στο στόμα μέσω του στοματικού σεξ, προκαλώντας αντίστοιχα συμπτώματα στην περιοχή. Αντίθετα, ο HIV/AIDS δεν προκαλεί εμφανή συμπτώματα στα αρχικά στάδια της μόλυνσης. Το ίδιο ισχύει και για τον HPV, εκτός εάν ο άνδρας έχει μολυνθεί από κάποιο στέλεχος που προκαλεί κονδυλώματα στα γεννητικά όργανα, είτε εσωτερικά είτε εξωτερικά.
Πόσο έχουν αυξηθεί τα κρούσματα
Οι τελευταίες αμερικανικές μετρήσεις καταγράφουν σταθερή αύξηση των νέων μολύνσεων από χλαμύδια, με το 62% των νέων περιστατικών να αφορά εφήβους. Ανοδική πορεία παρουσιάζουν επίσης η γονόρροια και η σύφιλη.
Ειδικότερα, από το 2016 καταγράφονται οι ακόλουθες αυξήσεις:
- Η γονόρροια έχει αυξηθεί κατά 45%.
- Η σύφιλη παρουσιάζει αύξηση 52%.
- Η συγγενής σύφιλη, δηλαδή η μορφή που μεταδίδεται από τη μητέρα στο παιδί, έχει αυξηθεί κατά 235%.
Αντίθετα, θετική είναι η εικόνα όσον αφορά τις νέες μολύνσεις από HIV, οι οποίες παρουσιάζουν μείωση. Εκτιμάται ότι το 2021 ήταν κατά 12% λιγότερες σε σύγκριση με το 2017. Η εξέλιξη αυτή αποδίδεται στη μείωση κατά 34% των νέων λοιμώξεων μεταξύ των ατόμων ηλικίας 13 έως 24 ετών, κυρίως μεταξύ ομοφυλόφιλων και αμφιφυλόφιλων ανδρών.
Ο ρόλος της ενημέρωσης και της σεξουαλικής διαπαιδαγώγησης
«Κάθε σεξουαλικώς ενεργό άτομο μπορεί να μολυνθεί από ιό, αλλά οι έφηβοι και νεαροί ενήλικες είναι πιο ευάλωτοι. Γι’ αυτό γονείς, δάσκαλοι, γιατροί και φορείς πρέπει να στραφούν στη σεξουαλική διαπαιδαγώγηση. Μόνο η γνώση μπορεί να οδηγήσει κάποια στιγμή στο μέλλον σε μείωση των περιστατικών», τονίζει ο ειδικός. Όπως εξηγεί, τα παιδιά χρειάζεται να ενημερώνονται από τους ανθρώπους του περιβάλλοντός τους για τις σεξουαλικές συμπεριφορές που ενδέχεται να τα εκθέσουν σε κίνδυνο. Δεν θα πρέπει να αναζητούν μόνα τους απαντήσεις από φίλους ή στο διαδίκτυο.
Εξίσου σημαντικό είναι να γνωρίζουν ότι μια καθυστερημένη διάγνωση και θεραπεία μπορεί, χωρίς να το αντιλαμβάνονται, να τα καταστήσει πηγή μετάδοσης της λοίμωξης σε άλλους ανθρώπους. Παράλληλα, μπορεί να θέσει σε κίνδυνο και τη δική τους υγεία στο μέλλον. «Μεγαλύτερη δε ανάγκη έχουν τα παιδιά που ανήκουν στην κοινότητα ΛΟΑΤΚΙ+, διότι αντιμετωπίζουν διακρίσεις, γεγονός που καθιστά δυσκολότερη τη λήψη ενημέρωσης και φροντίδας», προσθέτει.
Γιατί είναι απαραίτητη η χρήση προφυλακτικού
Η πρόληψη των σεξουαλικώς μεταδιδόμενων νοσημάτων μπορεί να αποδειχθεί καθοριστική για την προστασία της υγείας. Η χρήση προφυλακτικού, καθώς και η αμοιβαία μονογαμική σχέση με σύντροφο που δεν έχει μολυνθεί, περιορίζουν τις πιθανότητες μετάδοσης. Όπως επισημαίνει ο ειδικός, «κανένα μέσο πρόληψης δεν εξασφαλίζει απόλυτη προστασία. Όμως η εξέλιξη της Ιατρικής επιτρέπει ευκολότερο έλεγχο και θεραπεία».
Για τα βακτηριακά σεξουαλικώς μεταδιδόμενα νοσήματα υπάρχουν αντιβιοτικά που μπορούν να τα θεραπεύσουν. Για τις ιογενείς λοιμώξεις έχουν αναπτυχθεί τεχνολογίες και φαρμακευτικές αγωγές που αντιμετωπίζουν αποτελεσματικά τα συμπτώματα και περιορίζουν την επανεμφάνισή τους, καθώς οι ιοί δεν μπορούν να εκριζωθούν από τον οργανισμό. Παράλληλα, υπάρχουν εμβόλια που προστατεύουν από συγκεκριμένες μολύνσεις, αλλά και φάρμακα που μειώνουν τις πιθανότητες μόλυνσης πριν ή μετά την έκθεση σε μολυσματικούς παράγοντες. «Οι επιλογές είναι πολλές και δεν υπάρχει λόγος ανησυχίας εάν η διάγνωση γίνει σε αρχικό στάδιο. Η γνώση, η πρόληψη, η αποτίναξη του στίγματος και ο τακτικός προληπτικός έλεγχος είναι το τετράπτυχο της αποφυγής τους», καταλήγει.