«Το παρακάναμε με τα δικαιώματα», «φτάνει πια με την πολιτική ορθότητα». Τέτοιες φράσεις παρουσιάζουν όλο και συχνότερα τη διεκδίκηση της ισότητας ως υπερβολή. Πίσω τους, όμως, βρίσκεται κάτι περισσότερο από μια διαφωνία για τις λέξεις: μια πολιτική ατζέντα που στρέφεται ενάντια στα έμφυλα και ΛΟΑΤΚΙ+ δικαιώματα. Στο επίκεντρό της βρίσκονται η αυτονομία του σώματος, η οικογένεια, η ταυτότητα φύλου και, τελικά, το ποιος δικαιούται να ζει ελεύθερα και με ασφάλεια.
Μια ατζέντα με πολλούς στόχους
Η ατζέντα ενάντια στο φύλο συνδέεται στενά με τη σύγχρονη ακροδεξιά, χωρίς να περιορίζεται αποκλειστικά σε αυτήν. Συγκεντρώνει διαφορετικούς φορείς, από πολιτικές και θρησκευτικές οργανώσεις μέχρι διαδικτυακές ομάδες και δημόσια πρόσωπα. Άλλοτε επιτίθεται στις αμβλώσεις, άλλοτε στον γάμο των ομόφυλων ζευγαριών, στη σεξουαλική αγωγή ή στα δικαιώματα των τρανς ατόμων. Ο κοινός παρονομαστής είναι η υπεράσπιση μιας άκαμπτης, παραδοσιακής έμφυλης τάξης, όπου οι ρόλοι εμφανίζονται ως φυσικοί και αδιαπραγμάτευτοι.
Όταν η ανασφάλεια αλλάζει αποδέκτη
Η ακρίβεια, η στεγαστική κρίση και η αποδυνάμωση των δημόσιων υπηρεσιών δημιουργούν πραγματική αγωνία. Η ρητορική ενάντια στο φύλο αξιοποιεί αυτή την ανασφάλεια, προσφέροντας έναν εύκολο ένοχο: τις μειονότητες και όσους διεκδικούν ισότητα. Έτσι, ο θυμός μεταφέρεται από τις πολιτικές που επηρεάζουν την καθημερινότητα προς ανθρώπους που ήδη αντιμετωπίζουν αποκλεισμούς. Τα ανθρώπινα δικαιώματα παρουσιάζονται σαν προνόμια ορισμένων, δήθεν ανταγωνιστικά προς τις υλικές ανάγκες των πολλών.
Η αντιστροφή θύτη και θύματος
Χαρακτηριστική τακτική είναι η αυτοθυματοποίηση. Όσοι επιτίθενται στα δικαιώματα εμφανίζονται ως εκπρόσωποι μιας «σιωπηλής πλειοψηφίας» που καταπιέζεται από ισχυρές μειονότητες. Η οικογένεια, το έθνος και η προστασία των παιδιών χρησιμοποιούνται ως επιχειρήματα για τον περιορισμό της ισότητας. Παράλληλα, αμφισβητούνται οι σπουδές φύλου και η σχετική έρευνα, συχνά με τον ισχυρισμό ότι αποτελούν σπατάλη δημόσιου χρήματος. Η σύγκρουση αφορά, επομένως, τόσο τα δικαιώματα όσο και τη γνώση.
Οι επιθέσεις έχουν πραγματικό κόστος
Στο ελληνικό σκέλος του ευρωπαϊκού ερευνητικού προγράμματος RESIST συμμετείχαν 27 ΛΟΑΤΚΙ+ άτομα και φεμινίστριες. Σχεδόν όλα περιέγραψαν εμπειρίες επιθέσεων: από καθημερινή παρενόχληση και μηνύματα μίσους μέχρι οργανωμένες εκστρατείες στοχοποίησης. Μία συμμετέχουσα ανέφερε ότι αναγκάστηκε να φύγει από την Ελλάδα και δεν μπορούσε να επιστρέψει σπίτι της για έξι μήνες, έπειτα από απειλές εναντίον της, του σπιτιού και των ζώων της. Ο κακοποιητικός λόγος δεν μένει πάντα στην οθόνη.
Τα δικαιώματα σκοντάφτουν και στους θεσμούς
Η έρευνα αναδεικνύει ότι οι διακρίσεις δεν προέρχονται μόνο από ακραίες ομάδες. Ένας τρανς άνδρας περιέγραψε πως χρειάστηκε επτά χρόνια για να αλλάξει νομικά το πλήρες όνομά του, αντιμετωπίζοντας άγνοια και προσβλητική συμπεριφορά στις δημόσιες υπηρεσίες. Καταγράφονται επίσης κενά στη νομική αναγνώριση της ταυτότητας φύλου για μη Έλληνες πολίτες, δυσκολίες στα έγγραφα τρανς γονέων και απουσία αναγνώρισης των μη δυαδικών ατόμων. Η ύπαρξη ενός νόμου δεν εξασφαλίζει από μόνη της ισότιμη καθημερινότητα.
Η μετανάστευση ως αναζήτηση ελευθερίας
Για ορισμένους ανθρώπους, η αποχώρηση από την Ελλάδα γίνεται τρόπος διαφυγής. Συμμετέχων στην έρευνα μετανάστευσε στην Αγγλία επειδή δεν μπορούσε να προχωρήσει σε φυλομετάβαση στην Ελλάδα. Άλλοι έφυγαν για οικονομικούς λόγους και στη συνέχεια ένιωσαν μεγαλύτερη ελευθερία έκφρασης. Αυτό δεν σημαίνει ότι οι χώρες προορισμού είναι πάντα ασφαλείς. Την ίδια στιγμή, ΛΟΑΤΚΙ+ άνθρωποι αναζητούν άσυλο στην Ελλάδα, αλλά εξακολουθούν να εκτίθενται σε κινδύνους στις δομές υποδοχής και στη διαδικασία ασύλου.
Από την απομόνωση στη συλλογικότητα
Απέναντι στις επιθέσεις, σημαντικό στήριγμα αποτελούν η κοινότητα, η αλληλεγγύη και οι οικογένειες επιλογής. Η ορατότητα μπορεί να λειτουργήσει ως αντίσταση, παρότι ενέχει κινδύνους. Χαρακτηριστικό είναι το παράδειγμα δύο μητέρων που, αναζητώντας παιδικό σταθμό, εξηγούσαν ανοιχτά ότι είναι οι μαμάδες του ίδιου παιδιού. Η παρουσία τους έκανε ορατή μια οικογενειακή πραγματικότητα που συχνά αγνοείται. Η συλλογική διεκδίκηση, η υποστήριξη θυμάτων, η έρευνα και οι παρεμβάσεις στους θεσμούς αποτελούν συμπληρωματικούς δρόμους αντιμετώπισης.
Μια συζήτηση που αξίζει να συνεχιστεί
Γνώριζες αυτές τις πλευρές του ζητήματος; Αν βρήκες το άρθρο ενδιαφέρον, μπορείς να το μοιραστείς και να περιηγηθείς στην ιστοσελίδα για περισσότερα σχετικά κείμενα.