Πρόσφατα η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δεσμεύθηκε να εκδόσει σύσταση στα κράτη-μέλη για να απαγορεύσουν τις διαβόητες «θεραπείες μεταστροφής». Πρόκειται για μισό βήμα μπροστά, αλλά χωρίς να προχωράει σε ριζικά μέτρα.
Σχεδόν τα 4 στα 10 ΛΟΑΤΚΙ+ άτομα στην Ελλάδα έχουν εκτεθεί σε «θεραπείες μεταστροφής».
Βασανιστήρια σε εκκλησιαστικό πλαίσιο
Σύμφωνα με την πρώτη εθνική έρευνα που διεξήχθη στην Ελλάδα για τις θεραπείες μεταστροφής (Orlando, 2021), στη διενέργειά τους πρωταγωνιστούν οι επαγγελματίες ψυχικής υγείας με 52%. Ακολουθούν οι ιερείς/εξομολόγοι/εκκλησιαστικοί λειτουργοί με 24%. Καταγράφονται επίσης επαγγελματίες υγείας (9%) και εναλλακτικοί θεραπευτές – άτομα με άλλες ειδικότητες (15%).
Σύμφωνα με τις μαρτυρίες των ατόμων που συμμετείχαν στην έρευνα, οι ψευδο-θεραπείες περιλάμβαναν από ψυχολογική βία μέχρι σωματική και σεξουαλική βία, με τις πρακτικές «επανόρθωσης» μέσω υπηρεσιών ψυχικής υγείας να είναι οι συχνότερες. Ακολουθούσαν πρακτικές τιμωρίας και αποστέρησης, ειδικά εντός θρησκευτικών πλαισίων, ενώ καταγράφηκαν επίσης σεξουαλική παρενόχληση αλλά και «επανορθωτικός» βιασμός στο πλαίσιο θρησκευτικής κατήχησης.
Οι συνέπειες για τα θύματα, που βαφτίζονται «θεραπευόμενοι», είναι βαριές: κατάθλιψη, αγχώδεις διαταραχές, αυτοτραυματισμοί και αυξημένος κίνδυνος απόπειρας αυτοκτονίας, που αγγίζει το 30% για τα νεαρά άτομα.
Τι συμβαίνει σήμερα
Τέσσερα χρόνια μετά την ψήφιση της τροπολογίας που απαγορεύει εν μέρει τις πρακτικές μεταστροφής στην Ελλάδα, ο φορέας που διενήργησε την έρευνα εξακολουθεί να δέχεται καταγγελίες και μαρτυρίες από άτομα που τις έχουν υποστεί. Ειδικά για τα ανήλικα και νεαρά τρανς άτομα, η κατάσταση ενδέχεται να είναι ακόμα χειρότερη. Οργανώσεις και δίκτυα υπερ-συντηρητικών επαγγελματιών, προωθούν δήθεν μετριοπαθείς προσεγγίσεις στην ταυτότητα φύλου, που συχνά οδηγούν σε θεραπείες μεταστροφής, μέσω ψυχοθεραπείας, σημειώνει το Orlando.
Μισή δέσμευση της Κομισιόν ενάντια στις θεραπείες μεταστροφής
Κατόπιν επίμονων μαζικών εκκλήσεων πολιτών και οργανώσεων – που περιλάμβαναν τη συλλογή ενός εκατομμυρίου υπογραφών – η Κομισιόν επιτέλους δεσμεύθηκε να απευθύνει σύσταση στα κράτη μέλη, για την πλήρη κατάργηση των πρακτικών μεταστροφής.
Η ΙLGA Europe χαιρετίζει την εξέλιξη ως αποφασιστικό βήμα προόδου. Προς το παρόν, μόνο οκτώ χώρες της ΕΕ έχουν απαγορεύσει τις πρακτικές μεταστροφής: Βέλγιο, Κύπρος, Γαλλία, Γερμανία, Ελλάδα, Μάλτα, Πορτογαλία και Ισπανία.
«Οι πρακτικές μεταστροφής δεν είναι θέμα πίστης ή θεραπείας, αλλά μια μορφή βίας που μεταμφιέζεται σε φροντίδα και την οποία η Ευρώπη μπορεί και πρέπει να τερματίσει. Έχουμε υψηλές προσδοκίες ότι η παρούσα σύσταση θα μεταφραστεί γρήγορα σε εθνικές απαγορεύσεις, επαγγελματική λογοδοσία και πραγματική προστασία για τους επιζώντες σε ολόκληρη την Ευρώπη», δηλώνει η ανακοίνωση της οργάνωσης.
Προβληματικός ο ελληνικός νόμος
Η Νάνσυ Παπαθανασίου τονίζει ότι η ελληνική κυβέρνηση έχει αγνοήσει εκκλήσεις για οριζόντια απαγόρευση των θεραπειών μεταστροφής για όλες τις ηλικίες και σε όλα τα πλαίσια, όπως ισχύει για παράδειγμα στην Κύπρο. Το γεγονός ότι στην Ελλάδα έχει ψηφιστεί ένας ατελής και προβληματικός νόμος, καθιστά δύσκολη την ανακίνηση του θέματος, μολονότι τα προβλήματα παραμένουν και εντείνονται.
Αυτό το ζήτημα αναδεικνύει όχι μόνο ένα νομικό κενό, αλλά και την επιβίωση κοινωνικών προκαταλήψεων, με τον κίνδυνο νομιμοποίησης πρακτικών που ισοδυναμούν με βασανιστήρια, εν μέσω μιας γενικότερης υποχώρησης των ανθρωπίνων δικαιωμάτων.