Κάντε TO BHMA προτιμώμενη πηγή
Είναι που τα Pride τα θυμάσαι σαν γιορτή. Είναι που κράτησες όλες εκείνες τις φωτογραφίες, λες κι ήταν από οικογενειακές συγκεντρώσεις. Είναι που κάποτε είδες τη Χράζα – τα μαλλιά της μικρές πυρκαγιές, το σώμα της ένα βέλος εξακτινωμένο προς όλες τις κατευθύνσεις – ν’ ανοίγει χορεύοντας τον δρόμο μπροστά στα ΜΑΤ. Ψάχνεις λοιπόν να βρεις τρόπο να το γράψεις έτσι που να μη φανείς γερασμένος και απογοητευμένος, αλλά έστω: Είναι που νόμιζες στ’ αλήθεια, μια εποχή, ότι κάτι, κάπως, είχαμε καταφέρει. Κι είναι για όλα αυτά που τώρα φαίνεται τόσο εξουθενωτικό να βλέπεις, ακόμα μια φορά, τη μάχη να δίνεται στα βασικά. Την ομοφοβία και την τρανσφοβία – κολλητό αδερφάκι του φυλετικού ρατσισμού, του σεξισμού και του μάτσο εθνικισμού – να ξεπετιούνται ξανά, σαν να μην πέρασε μια μέρα, σαν μια γκριζάδα να ξεχύνεται πάλι από παντού. Οπως ακριβώς το λέει, σ’ άλλα συμφραζόμενα, εκείνο το θαυμάσιο τραγούδι του κυπριακού συγκροτήματος Ανεμούριο: «Τούτον το χρώμα το παλιόν έρκεται πίσω. Οπως το φάντασμα τζαι απλώνεται παντού».
Ως απάντηση, πολύχρωμο Pride στην Αθήνα το επόμενο Σάββατο, οι σχετικές εκδηλώσεις έχουν ήδη ξεκινήσει. Κι αν σας πουν, τι χρειάζεται πια το Pride, η γκέι, λεσβιακή, κουήρ και τρανς κοινότητα έχουν πια τα δικαιώματα που χρειάζονται, τι άλλο πια ζητάνε, μπορείτε να τους δείξετε τα σχόλια κάτω από την ανάρτηση γνωστής αεροπορικής εταιρείας που τόλμησε να βάλει τα χρώματα του ουράνιου τόξου στον λογότυπό της αυτή την εβδομάδα. Δεν τα αναπαράγω εδώ, αλλά έχει γούστο πόσο πολλοί συμπολίτες μας έχουν την ανάγκη κάτι να αποδείξουν κάνοντας ομοφοβική καζούρα. Και πόσοι άλλοι το θεωρούν, δυστυχώς, μια μπανάλ ανοησία – χωρίς να κάτσουνε να σκεφτούν τη διαβρωτική, τοξική, λειτουργία του πεζού ρατσισμού και της ομοφοβίας, που πλέον έχουν, και μέσω των σόσιαλ (αλλά και της διεθνούς ακροδεξιάς στροφής) κανονικοποιηθεί στον δημόσιο λόγο.
Να τους θυμίσετε επίσης τις συνεχιζόμενες επιθέσεις εναντίον ΛΟΑΤΚΙ ατόμων, κι ότι μόλις την προηγούμενη εβδομάδα τέσσερα νεαρά άτομα κυνήγησαν, έβρισαν και χτύπησαν μια τρανς γυναίκα στη Νέα Σμύρνη, στέλνοντάς τη στο νοσοκομείο. Ετσι «για πλάκα» λέει τη χτύπησαν, σαν εκείνα τα μπανάλ σχόλια για τα λούγκρικα αεροπλάνα που «για πλάκα» τα γράφουν κι αυτά. Ή σαν τους ζεστούς καφέδες που πλέον – πάντα «για πλάκα» – συχνά πετάνε διερχόμενα αυτοκίνητα αν δουν ένα γκέι ζευγάρι να φιλιέται στον δρόμο. Ή σαν τα υποτιμητικά αστειάκια που βρίσκεις καθημερινά σχεδόν και σε αρθρογράφους μεγάλων εφημερίδων. Κι αν νομίζετε ότι αυτά είναι μεμονωμένα περιστατικά και δεν συνδέονται, αξίζει να το ξανασκεφθείτε. Οπως αξίζει να ξανασκεφθούμε τη γραμμή που συνδέει την εκ νέου άνοδο της ομοφοβίας και της τρανσφοβίας με τα κρούσματα ακραίας έμφυλης βίας και τις γυναικοκτονίες – δείτε τα μπανάλ (και ταυτόχρονα αδιανόητα) σεξιστικά σχόλια εναντίον του θύματος της πρόσφατης γυναικοκτονίας στην Καλαμάτα, που κατέκλυσαν τα σόσιαλ μίντια. Δεν είναι άσχετα με το έγκλημα, είναι το κλίμα στο οποίο επωάστηκε, ένα περιβάλλον όπου κυκλοφορούν και συμπλέκονται η ομοφοβία, ο σεξισμός, ο εθνικισμός και ο ρατσισμός. Η αδιαφορία για όλα αυτά, που επίσης αυξάνεται, τούτο το «έλα μωρέ, πλακίτσα», κουμπώνει απόλυτα με την καθημερινή απάθεια στη βία εναντίον προσφύγων και μεταναστών και τα εγκλήματα που γίνονται στα σύνορα και είναι σαν να μη μας αφορούν – δεν είναι μόνο «μακριά» πια, είναι και ο λόγος που τα δικαιολογεί ή επιχαίρει γι’ αυτά. Κι αυτός μπανάλ, κανονικοποιημένος, κάποιες επιλέγουν απλώς να μην τον ακούν.
Τα Pride ξεκίνησαν σε όλο τον κόσμο ως μνήμη μιας εξέγερσης ανθρώπων που δεν άντεχαν πια να υφίστανται τη βία εναντίον τους. Τέλος Ιουνίου 1969, στο Greenwich Village της Νέας Υόρκης, στο γκέι μπαρ Stonewall, με αφορμή μια από τις πολλές βίαιες επιθέσεις της αστυνομίας στην περιοχή. Είναι λοιπόν από την αρχή, από εκείνο το 1969, γιορτές αυτοπεποίθησης φτιαγμένες για να σπάνε το απόστημα που κρύβεται και αρδεύει τον ρατσισμό της κοινωνίας και της εξουσίας. Εστίες άσκησης νέων μορφών διεκδικητικής πολιτειότητας, υπήρξαν για δεκαετίες κι αυτά ένας τρόπος να ξανασκεφτείς τι σημαίνει δεν κρύβομαι και κατεβαίνω στον δρόμο. Τι σημαίνει επίσης διασταυρώνομαι, συναπαντιέμαι, αυτό που η σύγχρονη θεωρία ονομάζει intersectionality, το πώς δηλαδή συνδέονται και πολλαπλασιάζονται οι αποκλεισμοί και το πώς τεχνουργείται η αλληλεγγύη εναντίον τους. Υπήρξαν, ως εκ τούτου, και τα Pride, όπως και το αντιφασιστικό και το φεμινιστικό κίνημα, ένας χώρος διαμόρφωσης μιας κοινότητας ανοιχτής, ευρετικής, σε διεθνές και τοπικό επίπεδο. Φέρνουν ταυτόχρονα ένα γενικό αίτημα για δικαιώματα και σεβασμό της ετερότητας, μαζί με πολύ συγκεκριμένες, τοπικές πολιτικές διεκδικήσεις και αντιπαραθέσεις. Τον αρχιφασίστα της γειτονιάς σου, που ετοιμάζεται να κάνει κόμμα σαν βγει από τη φυλακή, στον δρόμο του απαντάς «σε περιμένουμε», και με μια τέτοιου τύπου «γιορτή υπερηφάνειας». Διεθνικές και τοπικές κινήσεις, τα Pride είναι επίσης μια άσκηση αντι-ιστορίας, ένας διαρκής αγώνας να μην ξεχασθεί, να γίνει πεδίο έμπνευσης μια μακρά ιστορία καταπίεσης και των αγώνων εναντίον της που συχνά αποσιωπήθηκαν. Αυτή είναι και η τεράστια δύναμή τους: βάζοντας στο κέντρο το αίτημα του αυτοσεβασμού και των δικαιωμάτων, αλλά κυρίως, αφήνοντας πάντα ανοιχτό το υποκείμενο αυτών των δικαιωμάτων, το τι σημαίνει «εμείς», για χρόνια αυτές οι εκδηλώσεις περηφάνιας υπήρξαν αφορμές να ξαναδουλευτεί η συλλογική και δημόσια μνήμη, η αυτοοργάνωση, η βιο-πολιτειότητα, η ανοιχτή συζήτηση για τις διακρίσεις, ο δυναμικός αντιφασισμός.
Ξεχάστε λίγο την ιλουστρέ υποστήριξη των ΛΟΑΤΚΙ δικαιωμάτων, την σαν να βγαίνει από έγχρωμο περιοδικό και νεοκαπιταλιστικό συμπόσιο. Ή το ομοξέπλυμα, αυτό το «μα έχουμε και Pride» που πολλές κυβερνήσεις παγκοσμίως χρησιμοποιούν για να νομιμοποιούν τις εγκληματικές τους δραστηριότητες. Κι ας μη θεωρούμε τόσο εύκολα ότι όσα γίνονται στον κόσμο – το κυνήγι εναντίον των ΛΟΑΤΚΙ που συμβαίνει σε χώρες της Αφρικής ή στη Ρωσία, στις ΗΠΑ – δεν πρόκειται να γίνουν εδώ. Λίγο να κοιτάξεις γύρω, βλέπεις ότι είμαστε πάντα ένα βήμα από αντίστοιχη στροφή – το παράδειγμα της Ουγγαρίας των τελευταίων χρόνων ή της τραμπικής Αμερικής αυτό δείχνει. Αλλά και πιο γενικά: αν κάτι θυμίζουν συχνά τα νέα κουήρια σε Pride και εναλλακτικά Pride κάθε Ιούνη, είναι πως όταν ανέχεσαι (ή και εμμέσως βοηθάς) γενοκτονίες οπουδήποτε στον κόσμο, είσαι πάντα ένα τσακ, λίγο ν’ αλλάξουν τα πράγματα, να τις οργανώσεις και σπίτι σου. Happy Pride 2026!
Ο κ. Δημήτρης Παπανικολάου είναι καθηγητής Νεοελληνικών και Πολιτισμικών Σπουδών στο Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης.